تصوف و شيعهء اثنى عشرى اين نكته گفتنى است كه ابتلاآت مختلف و مصائبى كه بر مردم غارت‌زدهء ايران روى مىآورد ، موجب اعتقاد آنان به كسانى شد كه انتظار تسلّى و تشفّى ازيشان مىرفت ؛ و ازين راه مشايخ و زهّاد بيشتر از دورهء پيشين مورد علاقه و احترام قرار گرفتند . در شرح حال كمتر كسى از مشايخ ديده مىشود كه بر امرا و بزرگان وقت تسلّطى نداشته و يا بغايت مورد تعظيم و تكريم آنان قرار نگرفته باشند . همين امر سبب بود كه بتدريج دست بعضى از مشايخ در امور اجتماعى گشوده شود تا اگر بخواهند در اجراى مقاصد سياسى و اجتماعى خود از نفوذ معنوى استفاده كنند . مشايخ شيعه كه از اواسط اين عهد يعنى از اواخر قرن هفتم و اوايل قرن هشتم ببعد بنام آنان بسيار بازمىخوريم ، ازين وضع در مواردى كه توانستند ، و براى تحكيم مبانى تشيّع يا تشكيل حكومتهاى شيعه ، بيشتر استفاده كردند . نخستين دسته ازين سلسله‌هاى متصوّفان شيعه سلسلهء شيخيهء جوريه در خراسانند . اين دسته از اتباع شيخ خليفه ( مقتول بسال 726 ) از شاگردان شيخ علاء الدولهء سمنانى ، هستند . وى مدّتى در سبزوار بارشاد مشغول بود و يكى از اتباع معروف او شيخ حسن جورى بعد از كشته شدن مرادش در سبزوار و نيشابور و طوس و خبوشان و ابيورد بدعوت خلق پرداخته و پيروان بسيار گرد آورده بود و هنگامى كه سربداران سر بطغيان برداشتند با ايشان از در اتّحاد درآمد و در جنگها با آنان شركت جست و وسيلهء قاطعى براى تقويت و تأييد حكومت شيعى سربدارى گرديد . دستهء ديگر پيروان مير قوام الدين بن صادق بن عبد اللّه مرعشى هستند كه نسبش به امام زين العابدين على بن حسين مىرسيد . وى مدّتى در خراسان در خدمت سيّد عزّ الدين سوغندى برياضت و مجاهدت مشغول بود و سپس بآمل رفت و اوضاع آشفتهء آن ديار او را يارى داد تا بسرعت در امور سياسى دخالت كند و به شرحى كه پيش ازين گفته‌ايم حكومتى بوجود آورد كه مدّتها بعد ازو بر سر كار بود . دستهء ديگر اعقاب شيخ صفى الدين اسحق اردبيلى شاگرد تاج الدين ابراهيم